भारत अंतराळात बसवणार तिसरा डोळा

शुक्रवारी झेपावणार ईओएस-०५ उपग्रह

लोकवाहिनी न्यूज

श्रीहरिकोटा : भारताची अंतराळ संस्था इस्रो येत्या शुक्रवारी आपले जीएसएलव्ही-एफ१७ रॅाकेट प्रक्षेपित करणार आहे. हे रॅाकेट ईओएस-०५ उपग्रhala एका विशिष्ट कक्षेत नेणार आहे. ईओएस-०५ उपग्रह पृथ्वीचे सतत निरीक्षण करून प्रतिमा उपलब्ध करून देईल. हा प्रगत उपग्रह हवामानावर लक्ष ठेवेल आणि आपत्ती व्यवस्थापनाच्या कार्यात मदत करेल. तसेच, सुरक्षा आणि धोरणात्मक निरीक्षणाची क्षमता वाढवणे हे देखील याचे उद्दिष्ट आहे.

जीएसएलव्ही-एफ१७ हे भारताच्या जिओसिंक्रोनस सैटेलाइट लॉन्च व्हेईकलचे (जीएसएलव्ही) १९ वे उड्डाण असेल. हे रॅाकेट ४-मीटर व्यासाच्या ओजाइव्ह कंपोजिट पेलोड फेअरिंगसह उड्डाण करेल आणि ईओएस-०५ ला सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये स्थापित करेल. हे प्रक्षेपण श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रावरील दुसऱ्या प्रक्षेपण स्थळावरून नियोजित आहे.

इस्रोने ईओएस-०५ चे वर्णन अत्याधुनिक पृथ्वी निरीक्षण अंतराळयान असे केले आहे आणि हा जिओसिंक्रोनस कक्षेत कार्य करणारा भारताचा पहिलाच ‘इमेजिंग सैटेलाइट’ असल्याचे म्हटले आहे. या उपग्रहाचे प्रक्षेपंक जीएसएलव्ही-एफ१७ हे आहे.

जीएसएलव्ही विरुद्ध जीसॅट

जीएसएलव्ही हे रॅाकेट किंवा प्रक्षेपंक आहे, जे पेलोड अवकाशात वाहून नेते. ईओएस-०५ हा तो उपग्रह किंवा पेलोड आहे, जो हे रॅाकेट वाहून नेणार आहे. ईओएस-०५ ला जीसॅट-१९ या मालिकेच्या नावानेही ओळखले जाते, कारण तो इस्रोच्या जीसॅट या पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहांच्या मालिकेचा भाग आहे; ही मालिका भू-स्थिर कक्षेत स्थापित करण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

पृथ्वीचे निरीक्षण करणारे बहुतेक उपग्रह कमी उंचीवरून प्रदक्षिणा घालतात आणि एखाद्या विशिष्ट ठिकाणावरून ठराविक कालावधीनंतर जातात. याउलट, भू-समकालिक कक्षेत स्थापित केलेला उपग्रह एकाच विस्तृत क्षेत्रावर सतत लक्ष ठेवू शकतो, कारण तो पृथ्वीच्या परिभलनाच्या वेगाशी जुळणाऱ्या गतीने प्रदक्षिणा घालतो.

ईओएस-०५ ची रचना विषुववृत्तापासून ३६,००० किलोमीटर उंचीवरून कार्य करण्यासाठी करण्यात आली आहे. या उंचीवर उपग्रहाचा कक्षा-कालावधी पृथ्वीच्या परिबलनाशी जुळतो, ज्यामुळे तो खालील पृष्ठभागाच्या सापेक्ष जवळजवळ स्थिर स्थितीत राहू शकतो. यामुळे हा उपग्रह भारतीय उपखंड आणि आसपासच्या क्षेत्रांच्या वारंवार प्रतिमा घेऊ शकेल, अशी अपेक्षा आहे.